Casus: Participatie bij de Omgevingsvisie Steenwijkerland

Context en opgave

Steenwijkerland is de grootste gemeente van Overijssel en bestaat uit een uitgestrekte verzameling kernen, steden en landschappen rondom Nationaal Park Weerribben-Wieden. De gemeente staat voor complexe ruimtelijke keuzes: hoe geef je richting aan wonen, landbouw, natuur en toerisme, binnen één samenhangende omgevingsvisie? Alles heeft immers met elkaar te maken.

Die opgave wordt versterkt door de schaal en structuur van de gemeente. Kernen hebben een sterke eigen identiteit en oriëntatie, en de stad Steenwijk fungeert vanwege de historie en de ligging niet vanzelfsprekend als centraal middelpunt.

Die diversiteit maakt participatie extra complex. De uitdaging was dan ook tweeledig: hoe doe je recht aan de weidsheid en veelheid van de gemeente, én hoe zorg je dat participatie van zo’n complexe visie behapbaar blijft voor bewoners?

De participatie-aanpak

Open participatie – begrijpen

We startten met een fase van open participatie, gericht op begrijpen. In deze fase konden inwoners zelf agenderen wat zij belangrijk vonden in hun leefomgeving. We kozen er bewust voor om nog geen plannen of denkrichtingen te tonen, maar eerst op te halen wat er leeft — per onderdeel van het geheel. 

“Hoe is het om hier te wonen? Waar maakt u zich zorgen over? Wat moet als eerste worden aangepakt?”

Met een pop-upkaravaan langs verschillende kernen, een brede online enquête en interviews met (lokale) experts bereikten we een grote diversiteit aan bewoners. Zo deden we recht aan de uitgestrektheid van de gemeente en verlaagden we de drempel om mee te doen. Kinderen werden betrokken met tekenopdrachten. Belangrijke stakeholders deden mee in workshops waarin diepte kon worden opgezocht. Deze open fase leverde een breed en gedeeld beeld op van de identiteit van Steenwijkerland en de belangrijkste opgaven per onderwerp: sociaal, economisch en ruimtelijk.

Reactieve participatie – Bedenken

“We hebben complexiteit eerst uit elkaar gehaald, en pas daarna weer samengebracht.”

In de tweede fase stond reactieve participatie centraal. De input uit de open fase werd door experts van de gemeente en ingenieursbureau KuiperCompagnons vertaald naar samenhangende denkrichtingen voor de omgevingsvisie. Door deze beeldend te tonen werd zichtbaar hoe thema’s als wonen, landschap, mobiliteit, economie en leefbaarheid met elkaar verbonden zijn. Denk aan een waterbed: als je ‘m hier induwt komt het daar omhoog.

Deze samenhang is cruciaal. Tijdens meerdere inloopbijeenkomsten verspreid over de hele gemeente konden stakeholders en inwoners in gesprek over en reageren op het geheel, in plaats van op losse onderdelen. Dat leidde tot scherpere gesprekken over keuzes en consequenties, en hielp om spanningen — zoals natuur versus landbouw en rust versus toerisme — gezamenlijk te verkennen in plaats van tegenover elkaar te zetten. Geen plenaire schreeuwerij, maar persoonlijke gesprekken of in kleine groepen. 

Terugkoppeling en transparantie

Het participatietraject werd afgesloten met een terugkoppelingsexpositie. Hier brachten we het proces, de opgehaalde inzichten en de vertaling daarvan naar richtinggevende keuzes samen. Juist doordat zichtbaar werd wat er met de input is gedaan, ontstond herkenning en vertrouwen. Dat was belangrijk, omdat in de gemeente ook scepsis leeft: wordt er écht geluisterd? Transparante terugkoppeling bleek een sleutel om dat vertrouwen te versterken.

Wat leverde deze aanpak op?

De gefaseerde participatie-aanpak zorgde voor:

• een breed gedragen en herkenbaar beeld van wat er leeft in verschillende kernen

• grip op complexiteit door open op te halen en daarna in samenhang terug te brengen

• gesprekken waarin integrale keuzes centraal stonden, in plaats van losse standpunten

• een participatietraject dat bijdroeg aan zowel de inhoudelijke keuzes als draagvlak 

In januari 2026 is de Omgevingsvisie Steenwijkerland, inclusief het participatierapport, vastgesteld door de gemeenteraad. Je leest de publicatie via deze link: https://www.steenwijkerland.nl/Inwoners/Bouwen_en_vergunningen/Omgevingsvisie